Hava yolculuğu, dünya çapında milyonlarca kişi için uzun mesafe ulaşımının birincil yoludur. Hava yolculuğunun artışıyla birlikte ülkelerin yolcu haklarını koruyacak sağlam düzenlemeler oluşturması önemlidir.

Türkiye, “Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-Yolcu)” ile bu korumaları yürürlüğe koymuştur. Bu yasa; biniş, iptaller, uzun gecikmeler, tazminat miktarları ve daha fazlası gibi konularda açık kurallar getirmektedir.

1 Ocak 2012’de, Türk Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, Türk ve yabancı havayolu şirketlerinin uyması gereken SHY-Yolcu düzenlemelerini yürürlüğe koydu.

Bu düzenlemeler büyük ölçüde Avrupa Birliği’nin AB 261/2004 Tüzüğü'nden uyarlanmıştır. Böylece, Türkiye’ye, Türkiye’den veya Türkiye içi seyahat eden hava yolcuları da benzer hak ve korumalara sahip olmaktadır.

Türk Yönetmeliğine göre iptal edilen uçuşum için tazminat alma hakkına sahip miyim?

Türk Hava Yolcu Hakları Yönetmeliğine göre, uçuşunuz havayolunun kusurundan dolayı iptal edilirse, Türk lirası karşılığı 600 EUR’a kadar tazminat alma hakkına sahipsiniz. EC 261/2004 Yönetmeliğinde olduğu gibi, iptalin olağanüstü durumlar (örneğin kötü hava koşulları) nedeniyle gerçekleşmesi halinde havayolu tazminat ödeme yükümlülüğünden muaftır.

Türk Yönetmeliğine göre gecikmiş uçuşum için tazminat alma hakkına sahip miyim?

EC 261/2004 Yönetmeliğinden farklı olarak, Türk Hava Yolcu Hakları Yönetmeliği gecikmiş uçuşlar için tazminat sağlamaz. Ancak, yine de havayolunun size sunmak zorunda olduğu bazı haklarınız vardır (aşağıda açıklanmıştır).

Türk Yönetmeliğine göre uçağa alınmamam durumunda tazminat alma hakkına sahip miyim?

Onaylanmış bir biletiniz varsa ve aşırı rezervasyon nedeniyle istem dışı olarak uçağa kabul edilmezseniz, Türk Yönetmeliği Türk lirası karşılığı 600 EUR’ya kadar tazminat sunar.

SHY Yönetmeliğine Göre Tazminat Tutarları (iptaller ve uçağa kabul edilmeme durumları için)

Durum	Taşıyıcı Yükümlülüğü
Türkiye içi uçuşlar	100 Euro karşılığı Türk Lirası
Uluslararası uçuşlar (1.500 km’den kısa)	250 Euro karşılığı Türk Lirası
Uluslararası uçuşlar (1.500–3.500 km arası)	400 Euro karşılığı Türk Lirası
Uluslararası uçuşlar (3.500 km’den uzun)	600 Euro karşılığı Türk Lirası

Yönetmeliğin kapsadığı senaryolar:

1. Türkiye’den kalkan tüm Türk taşıyıcıları,
2. Yurt dışından Türkiye’ye gelen tüm Türk taşıyıcıları,
3. Türkiye’den kalkan yabancı taşıyıcılar.

Yolcunun hangi ülkeden olduğu, yaşı veya bileti nasıl satın aldığı önemli değildir. Tüm yolcular, SHY kapsamında aynı haklara sahiptir. Sadece onaylı rezervasyona sahip olmanız, havayolunun talimatlarına uymanız ve check-in için zamanında havaalanında bulunmanız yeterlidir.

SHY Kapsamındaki Durumlar:

Durum	Türk taşıyıcı	Yabancı taşıyıcı
Türkiye’den kalkan uçuşlar	Evet	Evet
Türkiye’ye gelen uçuşlar	Evet	Hayır

Yönetmelik, herhangi bir uçuş aksaklığı yaşayan tüm yolculara aşağıdaki hakları tanımaktadır:

1) Uçuş iptalleri

Eğer uçuşunuz, planlanan tarihten 2 haftadan daha kısa bir süre önce iptal edilirse, havayolu size nihai varış noktanıza alternatif bir uçuş sunmak zorundadır. Eğer bunun yerine bilet iadesi tercih ederseniz, havayolu bilet ücretinizi iade etmek zorundadır. Ayrıca, gerekirse otel konaklaması, yiyecek ve içecek de sağlanmalıdır. Bunların yanında, uçuş mesafenize bağlı olarak 600 Euro’ya kadar tazminat alma hakkınız vardır.

2) Uçağa alınmama

Yönetmeliğe göre, eğer uçuş aşırı rezervasyon nedeniyle fazla yolcu almışsa, havayolu önce koltuğundan gönüllü olarak vazgeçecek yolcular aramak zorundadır.

Eğer gönüllü yolcu bulunamazsa, havayolu bazı yolcuları istekleri dışında uçağa almayabilir. Bu durumda, uçağa alınmayan yolcular uçuş mesafesine bağlı olarak 600 Euro’ya kadar tazminat alma hakkına sahiptir. Ayrıca, havayolu size alternatif uçuş veya tercih ederseniz bilet iadesi sunmak zorundadır. Bunun yanında, gerekli durumlarda otel konaklaması ile yiyecek ve içecek de sağlanmalıdır.

3) Uçuş gecikmeleri

SHY ile AB 261/2004 arasındaki fark bu konuda ortaya çıkar. Yönetmelik, uçuş gecikmeleri için gecikme havayolunun hatası olsa bile parasal tazminat öngörmez.

Bununla birlikte, yönetmelik havayollarının gecikme sırasında yolculara bakım hizmeti vermesini zorunlu kılar. Eğer gecikme 5 saatten uzun sürerse, yolcular uçuşu iptal edip bilet ücretinin tam iadesini talep edebilir.

AB 261/2004 Yönetmeliğinden farklı olarak, SHY “mücbir sebep” terimini kullanır; ancak esasen AB 261’de belirtilen olağanüstü durumlarla aynı şeylere atıfta bulunur.

Bu durumlara: Politik istikrarsızlık, İlgili uçuşun yapılmasına uygun olmayan meteorolojik koşullar, Doğal afetler, Güvenlik riskleri, Beklenmedik uçuş güvenliği eksiklikleri, Grevler vb. örnek olarak verilebilir.

Her ne kadar havayolları yolcuların bakımından ve sonraki taşınmadan sorumlu olsa da, eğer gecikme veya uçağa alınmama yukarıda sayılanlar gibi mücbir sebep nedeniyle gerçekleşmişse, tazminat ödemekle yükümlü değildirler.

SHY’ye göre, check-in kontuarında ve biniş kapısında havayolları şu bilgiyi hem Türkçe hem de İngilizce olarak bulundurmak zorundadır:

“Lütfen check-in kontuarından veya biniş kapısından, uçağa kabulünüzün reddedilmesi, uçuşunuzun iptal edilmesi veya en az iki saatlik gecikme yaşanması durumunda sağlanacak hizmetlere ilişkin haklarınızı belirten metni talep ediniz.”

Ayrıca, havayolu sizi uçağa kabul etmez veya uçuşunuzu iptal ederse, size hangi yardım ve tazminata hak kazandığınızı detaylandıran resmi bir bildirim göndermekle yükümlüdür.

Uçuşunuz gecikirse, iptal edilirse veya fazla rezervasyon yapılırsa, kalkışa kadar gerekli hizmetleri havayolunun sorumluluğudur.

İşte havayolundan almaya hak kazandığınız bakım:

• Her durumda: Telefon görüşmesi yapma hakkı (2 telefon görüşmesi, faks veya e-posta)
• 2 ila 3 saatlik gecikmelerde: Sıcak ve soğuk içecekler
• 3 ila 5 saatlik gecikmelerde: Yemek (kahvaltı veya öğle yemeği olabilir)
• 5 saatten fazla gecikmelerde: Ekstra içecekler, atıştırmalıklar ve yiyecekler

Uçuş aksaması nedeniyle geceyi orada geçirmek zorunda kalırsanız, taşıyıcı size otel konaklaması ve gerekiyorsa otel ulaşımı sağlamak zorundadır.

Gecikmeye dair haklar, asgari 2 saat veya daha uzun gecikmelerden sonra devreye girer. Gecikme süresi arttıkça da değişiklik gösterir.

Geciken uçuşun mesafesi	Bakım hakkı için zaman aralığı
Türkiye içi uçuşlar ve 1.500 km’den kısa uluslararası uçuşlar	2+ saat gecikme
1.500 km ila 3.500 km arası uluslararası uçuşlar	3+ saat gecikme
3.500 km’den uzun uluslararası uçuşlar	4+ saat gecikme

SHY, yolculara tüm iptal ve binişin reddi durumlarında bilet iadesi veya nihai varış noktasına alternatif uçuş talep etme hakkı tanır. Yönetmelik, uçuşunuz iptal edilirse veya binişiniz reddedilirse size 3 seçenek sunar:

• En kısa sürede alternatif bir uçuş,
• Sizin için daha uygun bir zamanda alternatif bir uçuş,
• Uçak bileti ücretinin tam iadesi.

Gecikme 5 saati aşarsa, iade talep edebilirsiniz. Ancak bu, uçuşu iptal ettiğinizi kabul ettiğiniz anlamına gelir. Eğer bağlantılı bir uçuşun ilk ayağına binmişseniz ama devam etmek istemezseniz, size bilet iadesi yapılır ve ek bir ücret talep edilmeden kalkış noktanıza geri götürülürsünüz.

Yönetmelik, kısıtlı hareket kabiliyetine sahip kişilere ve onlara eşlik eden kişiye (veya kayıtlı rehber köpeğe) öncelik tanınmasını zorunlu kılar.

Kısıtlı hareket kabiliyeti olan kişiler, binişin reddedilmesi, iptaller veya gecikmeler gibi aksaklık durumlarında hak ettikleri bakımı mümkün olan en kısa sürede almalıdır.

Yönetmelik ayrıca görme engelli veya az gören kişilerin uygun iletişim tekniklerine erişmesi gerektiğini de belirtir.

SHY’ye göre havayolları yalnız seyahat eden çocuklara öncelik vermek zorundadır. Aksaklık yaşanması halinde çocuklara mümkün olan en kısa sürede hak ettikleri bakım sağlanmalıdır.

SHY’ye göre, size sorulmadan verilen sınıf yükseltmeler için havayolu sizden ücret talep edemez.

Öte yandan, havayolu sizi herhangi bir nedenle daha düşük bir sınıfa yerleştirirse, Yönetmelik size tazminat ödenmesini zorunlu kılar. Bu durumda taşıyıcı, biletinizi satın aldığınız tarihe göre fiyat farkını iade etmek zorundadır.

1.500 km’den kısa uçuşlarda	bilet bedelinin %30’u,
1.500 km ila 3.500 km arası uçuşlarda	bilet bedelinin %50’si,
3.500 km’den uzun uçuşlarda	bilet bedelinin %75’i iade edilir.

Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik’te tutarlar Türk Lirası yerine Euro üzerinden belirtilmiştir. Yönetmelik, biletin satın alındığı tarihte Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) döviz kurunun uygulanacağını belirterek kur farkı konusundaki kafa karışıklığını önler.

SHY, başka ülkelerin düzenlemeleri kapsamında da tazminat talep edebileceğinizi kabul eder ve başka düzenlemeler veya sorumlu taraflardan alacağınız tazminat hakkınızın, SHY kapsamındaki haklarınızı etkilemeyeceğini belirtir. Ancak bu durumun havayolundan iki kez tazminat alabileceğiniz anlamına gelmediğini bilmelisiniz. SHY ayrıca, başka yerden aldığınız tazminatların, SHY kapsamında talep edeceğiniz miktardan düşülebileceğini söyler.

SHY, uçuş mesafesinin uzunluğu konusundaki kafa karışıklığını önlemek amacıyla mesafenin büyük çember yöntemiyle hesaplanacağını düzenler.