Meqenëse udhëtimi ajror është bërë pjesë integrale e jetës moderne, garantimi i të drejtave dhe mirëqenies së udhëtarëve është kthyer në një prioritet kritik për qeveritë dhe organet rregullatore në mbarë botën. Në Arabinë Saudite, Autoriteti i Përgjithshëm i Aviacionit Civil (GACA) luan një rol kyç në mbrojtjen e interesave të udhëtarëve ajrorë përmes një grupi gjithëpërfshirës rregullash dhe politikash.

GACA, e themeluar në vitin 1963, është autoriteti parësor përgjegjës për mbikëqyrjen e industrisë së aviacionit brenda Mbretërisë së Arabisë Saudite. Mandati i tij shtrihet përtej rregullimit të thjeshtë të trafikut dhe operacioneve ajrore; ai gjithashtu përfshin mbrojtjen e të drejtave të udhëtarëve, duke nxitur një përvojë udhëtimi të sigurt dhe efikase për të gjithë.

Rregulloret e GACA-s për Mbrojtjen e Konsumatorit zbatohen për:

Fluturimet që nisen nga aeroportet e Arabisë Saudite, si nga kompania kombëtare ashtu edhe nga ato të huaja.
Fluturimet që mbërrijnë në aeroportet e Arabisë Saudite përmes kompanive kombëtare (përveç rasteve kur udhëtarët marrin dëmshpërblim ose asistencë sipas rregulloreve të vendit të nisjes).

Një nga shtyllat kryesore të përpjekjeve të GACA-s është zbatimi i rregulloreve të qarta dhe gjithëpërfshirëse që rregullojnë aspekte të ndryshme të udhëtimit ajror. Këto rregullore përcaktojnë të drejtat dhe përfitimet e udhëtarëve, duke ofruar një kornizë për të trajtuar një gamë të gjerë skenarësh që mund të lindin gjatë një udhëtimi. Tani le të shohim në detaje të drejtat e udhëtarëve sipas rregulloreve të GACA-s.

Rregulloret e GACA-s ofrojnë mbrojtje specifike për udhëtarët që përjetojnë refuzim të hyrjes në avion. Kompanitë ajrore duhet të ndërmarrin hapa aktivë për të minimizuar numrin e udhëtarëve të cilëve u refuzohet hipja në avion sa herë që është e mundur. Disa nga të drejtat kryesore në këtë situatë përfshijnë

• Mosrefuzim nëse ka vende të lira në një klasë më të lartë: Kompania nuk mund të refuzojë hipjen nëse ka vende të lira në një klasë më të lartë në të njëjtin fluturim. Udhëtarët duhet të kalojnë në klasën më të lartë pa asnjë shpenzim shtesë.
• Informacioni dhe Alternativat: Udhëtarët të cilëve u refuzohet hipja në avion duhet të marrin informacion të qartë me shkrim mbi të drejtat e tyre dhe opsionet për të udhëtuar me fluturimin e një kompanie tjetër ose me një fluturim të mëvonshëm me të njëjtën kompani
• Kthimi i parave dhe Dëmshpërblimi: Nëse udhëtarët zgjedhin të ndërpresin kontratën e tyre për shkak të refuzimit të hipjes në avion, kompanitë duhet të kthejnë shumën e plotë të biletës për çdo sektor të papërdorur dhe të ofrojnë një dëmshpërblim të barabartë me 100% të asaj shume.
• Vullnetarët me Dëmshpërblim: Kompanitë mund të kërkojnë vullnetarë të gatshëm të heqin dorë nga vendet e tyre në këmbim të një dëmshpërblimi. Megjithatë, refuzimi i kunder vullnetit për të hipë në avion i nënshtrohet mbrojtjeve të mëtejshme.
• Përjashtimet: Dëmshpërblimi nuk zbatohet nëse udhëtarët nuk respektojnë rregulloret, siç janë kërkesat për regjistrim (check-in), ose nëse kompania organizon një udhëtim ajror të krahasueshëm brenda 6 orëve nga koha e parashikuar e nisjes.

Tabela e mëposhtme përmbledh të drejtat e udhëtarëve dhe detyrimet e kompanive në situatat që përfshijnë refuzimin e hyrjes në avion:

Situata	Detyrimet e Kompanisë	E Drejta e Udhëtari
Nëse ka një vend të lirë në një klasë më të lartë:	Ngritja e pasagjerit në klasë më të lartë pa asnjë pagesë:	E drejta për vend në klasë më të lartë
Kur kërkohen rregullime alternative:	Ofrimi i opsioneve të fluturimit brenda 6 orëve nga nisja e parashikuar:	Ndërprerja e kontratës për zhdëmdim dhe dëmshpërblim 100%
Vullnetarë që pranuan të heqin dorë nga vendi i tyre	Ofrimi i dëmshpërblimit për ata që pranojnë të lëshojnë vendin:	Kur vullnetarët pranojnë dëmshpërblimin e ofruar:

Rregullorja bën një dallim të qartë midis refuzimit të hipjes në avion dhe uljes së pasagjerit në një klasë më të ulët udhëtimi nga ajo që ishte rezervuar dhe konfirmuar fillimisht. Ulja e klasës lejohet në kushte të caktuara nëse ka vende alternative të lira:

• Informimi i udhëtarëve: Transportuesit duhet të njoftojnë udhëtarët për vendet e lira në klasat më të ulëta dhe të marrin pëlqimin e tyre për uljen në klasë.
• Kthimi i pjesshëm i parave dhe dëmshpërblimi: Nëse udhëtarët pranojnë uljen në klasë, transportuesit duhet të kthejnë diferencën e çmimit midis klasave. Përveç kësaj, 50% e kësaj shume të kthyer jepet gjithashtu si dëmshpërblim shtesë.
• E drejta për të ndërprerë kontratën: Udhëtarët kanë mundësinë të ndërpresin kontratën nëse u ulet klasa e udhëtimit. Në këtë rast, duhet të bëhet kthimi i plotë i parave të biletës së papërdorur, së bashku me 100% të asaj shume si dëmshpërblim.
• Zbatimi i masave të kujdesit: Pavarësisht nga opsioni që zgjidhni, transportuesit duhet të përmbushin detyrimet për kujdes ndaj udhëtarëve siç përcaktohet në Nenin 7, si pije freskuese, ushqim dhe akomodim për ndërprerje më të gjata.
• Regjistrimi i rasteve të uljes në klasë: Transportuesit janë të detyruar të mbajnë regjistrime të detajuara për çdo incident të uljes në klasë , me qëllim auditimin nga Departamenti i Mbrojtjes së Konsumatorit të GACA-s.
• Ndalimi i uljes në klasë kundër vullnetit: Në asnjë moment transportuesit nuk lejohen t'i ulin udhëtarët në një klasë më të ulët pa pëlqimin e tyre dhe pa u ofruar opsione të tjera.

Tabela e procedurave të rregulluara për uljen në klasë (downgrade) ndihmon që udhëtarët të kuptojnë zgjedhjet e tyre dhe që dëmshpërblimet e drejta të zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme:

Situata	Detyrimet e Kompanisë	E Drejta e Udhëtarit
Propozohet ulja në klasë e fluturimit	Njoftoni udhëtarin dhe merrni miratimin	Pranimi i uljes në klasë ose refuzimi
Udhëtari pranon uljen në klasë	Zhdëmtim i pjesshëm i tarifës plus 50% dëmshpërblim	Marrja e dëmshpërblimit
Udhëtari refuzon uljen në klasë	N/A	Ndërprerja e kontratës për zhdëmtim të plotë + 100% dëmshpërblim
Pavarësisht vendimit	Përmbushja e detyrimeve të kujdesit sipas Nenit 7	Marrja e pijeve freskuese, ushqimit dhe strehim nëse është e nevojshme
Të gjitha uljet në klasë	Regjistrimi i detajeve të çdo incidenti	Regjistrimi i duhur i rasteve të zbritjes në kategori
Nuk lejohet ulja në klasë kundër vullnetit	N/A	Të mos uleni në kategori pa miratimin tuaj

Rregulloret e GACA-s vendosin një standard të lartë për besueshmërinë e fluturimeve, duke ndaluar anulimet përveç rasteve të forcës madhore. Për anulimet e lejueshme, të drejtat e zgjeruara të pasagjerëve dhe detyrimet e transportuesit përcaktohen si vijon:

• Kërkesat për njoftim paraprak: Për fluturimet ndërkombëtare, njoftimi 14 ditë përpara shmang detyrimet e kujdesit, ndërsa njoftimi nga 14 ditë deri në 24 orë kërkon që të jepen opsione për fluturime alternative. Për fluturimet e brendshme, njoftimi është nga 7 ditë deri në 24 orë.
• Anulimet e vonshme: Brenda 24 orëve, transportuesit duhet të gjejnë fluturime brenda 6 orëve nga orari fillestar ose të lejojnë ndërprerjen e kontratës. Detyrimet për përkujdesje, si ushqimi dhe strehimi, vazhdojnë të zbatohen deri në nisjen e fluturimit alternativ.
• Shpenzimet e fluturimit alternativ: Transportuesit duhet të paguajnë çdo ndryshim në tarifë që rëndon mbi udhëtarët gjatë ndryshimit të fluturimeve si pasojë e një anulimi.
• Hoteli dhe Bartja: Nëse anulimi i fluturimit sjell si pasojë qëndrimin gjatë natës, transportuesit duhet të mbulojnë shpenzimet shtesë për fjetjen dhe zhvendosjen për në fushën e fluturimit për aq kohë sa zgjat pengesa.
• E drejta për të kërkuar anulimin: Udhëtarët mund të kërkojnë që një fluturim të vonuar mbi 6 orë të trajtohet si i anuluar, duke fituar kështu të drejta më të forta për ndreqjen e dëmit.
• Zhdëmtimi dhe dëmshpërblimi: Kthimet e pjesshme të parave dhe shumat e zhdëmtimit prej 50-100% mbi çmimin e plotë të biletës caktohen mbështetur në afatet e njoftimit, me qëllim që kompanitë të nxiten për fluturime të sigurta e të qëndrueshme.

Struktura e gjobave dhe vënia e theksit te njoftimi i hershëm ose zgjedhjet zëvendësuese fuqizojnë vetëvendosjen e udhëtarit, duke nxitur në të njëjtën kohë kryerjen e fluturimeve në kohë nga transportuesit. Ky grup i fortë mbrojtjesh për anulimin e fluturimeve i vendos të drejtat e udhëtarëve sauditë ndër më të fortat në mbarë botën.

Vonesat e fluturimeve paraqesin një tjetër gjendje ku udhëtarët ndeshen me pengesa gjatë udhëtimit. Të drejtat kryesore të caktuara për vonesat përfshijnë:

• Njoftimi për vonesat: Transportuesit duhet t'i njoftojnë udhëtarët për vonesat mbi 45 minuta, të paktën 45 minuta para kohës së caktuar të nisjes.

• Strehimi në rast të vonesës së fluturimeve lidhëse: Nëse për shkak të vonesave udhëtarët duhet të qëndrojnë gjatë natës, transportuesi ajror mbulon strehimin e nevojshëm shtesë dhe shpenzimet për ushqim.

• Masat në rast të vonesave të gjata: Udhëtarët mund të kërkojnë që vonesat mbi 6 orë të trajtohen si fluturime të anuluara, duke aktivizuar kështu të drejta më të forta për zhdëmtim.

• Kujdesi i vazhdueshëm: Për vonesat që zgjaten mbi 6 orë përtej kohës së re të parashikuar të nisjes, kompanitë duhet të vazhdojnë të japin pije, ushqime dhe fjetje, ashtu siç u kërkohej në fillim.

• Nxitja e fluturimeve në kohë: Duke i kufizuar arsyet e vonesave vetëm te siguria teknike ose ajo fizike, kompanitë nuk mund t’i përdorin më problemet e tyre të planifikimit si justifikim.

Për të njësuar të drejtat e udhëtarëve, afati prej 6 orësh shërben si kufi ku hyjnë në fuqi dëmshpërblimet më të larta:

• < 6 Orë Vonesë: Njoftim, Pije freskuese
• 6-12 Orë Vonesë: Ushqim, Hotel (nëse vonesa zgjatë tërë natën)
• 12 Orë Vonesë:  Llogaritet si anulim, Hoteli me transport të përfshirë dhe kthimi i parave.

Në përgjithësi, kjo kornizë e balancuar mbështet udhëtarët që përballen me vonesa, ndërkohë që nxit kompanitë drejt nisjeve të sigurta të fluturimeve për të zvogëluar rrezikun e prishjes së planeve.

Rregulloret e GACA-s i kushtojnë një rëndësi të veçantë mbrojtjes së të drejtave të udhëtarëve me nevoja të veçanta, të cilët kërkojnë vëmendje shtesë për ta përfunduar udhëtimin e tyre pa pengesa.

• Nuk lejohet refuzimi i hipjes në avion: Kompanitë ajrore nuk mund t’u refuzojnë hipjen në avion udhëtarëve me nevoja të veçanta, pasi u është lëshuar një rezervim i konfirmuar.
• Përmbushja e nevojave pa asnjë shpenzim shtesë: Kompanitë ajrore duhet të sigurojnë që nevojat specifike të udhëtarëve me nevoja të veçanta të plotësohen pa asnjë pagesë shtesë. Kjo përfshin:
  • Sigurimi i karrigeve me rrota dhe udhëzime të qarta gjatë hipjes dhe zbritjes nga avioni.
  • Sigurimi i sporteleve të posaçme për regjistrimin (check-in) e udhëtarëve me nevoja të veçanta.
  • Sigurimi i ndihmës gjatë hipjes dhe zbritjes nga avioni.
  • Marrja e masave të nevojshme për të njoftuar udhëtarët me nevoja të veçanta për ndryshimet e orarit, anulimet ose vonesat e fluturimeve
• Kujdesi, Dëmshpërblimi dhe Fluturimet Alternative: Udhëtarët me nevoja të veçanta kanë të njëjtat të drejta për kujdes, dëmshpërblim dhe fluturime alternative në rastet e anulimit, vonesës ose ndryshimit të itinerarit, ashtu si të gjithë udhëtarët e tjerë.
• Dëmshpërblimi i rritur:  Nëse një udhëtari me nevoja të veçanta i refuzohet hipja në avion ose i ulet kategoria e udhëtimit (downgrade), dëmshpërblimi që i takon rritet në 200% të çmimit origjinal të biletës. Gjithashtu, kompania ajrore duhet të sigurojë fluturimin më të parë të mundshëm direkt ose jo drejt destinacionit final, në përputhje me orarin fillestar të mbërritjes.
• Trajnim për ndërgjegjësimin mbi aftësinë e kufizuar: Transportuesit ajrorë duhet të zbatojnë programe trajnimi për të nxitur një trajtim me respekt dhe konsideratë ndaj udhëtarëve me aftësi të kufizuara ose me kërkesa mjekësore, gjatë gjithë përvojës së udhëtimit.

Ky pjesë e ndritur e pozicionon Arabinë Saudite si udhëheqëse në mbrojtjen e të drejtave për një udhëtim ajror të drejtë dhe dinjitoz për personat që kërkojnë ndihmesë shtesë në lëvizje ose komunikim. Transportuesit që neglizhojnë këto përgjegjësi përballen me ndëshkime të rënda.

Për të vendosur standarde të njëtrajtshme dhe të drejta, rregulloret përcaktojnë nivelet minimale dhe maksimale të dëmshpërblimit që transportuesit duhet të ofrojnë për bagazhet e trajtuara keq:

• Dëmshpërblimi Standard për Bagazhet: Ndërmjet 350 dhe 1131 Të Drejta të Posaçme Tërheqjeje për bagazhet e regjistruara që humbasin, dëmtohen ose vonohen për çdo udhëtar.
• Mbulimi i sendeve me vlerë: Udhëtarët mund të rrisin kufijtë e përgjegjësisë duke deklaruar paraprakisht sendet me vlerë të lartë përmes formularëve të kompanisë. Në këtë rast, mbulohet e gjithë vlera e deklaruar.
• Pagesat për bagazhet me vonesë: Transportuesit duhet të dëmshpërblejnë udhëtarët deri në 20 SDR në ditë për fluturimet e brendshme dhe 40 SDR për fluturimet ndërkombëtare, me kufijtë maksimalë prej 100 dhe 200 SDR për udhëtar, përkatësisht.
• Bagazhet tepricë / shtesë: Tarifat e paguara për bagazhe ekstra i japin secilës prej tyre të drejtën për dëmshpërblim të pavarur, si një njësi më vete.
• Afati i pagesës: Transportuesit kanë 30 ditë kohë për të procesuar dëmshpërblimin e miratuar për problemet me bagazhet, duke filluar nga data e dorëzimit të kërkesës.

Këto kërkesa vendosin transparencë lidhur me atë që udhëtarët mund të presin që transportuesit të mbulojnë në situata të ndryshme që përfshijnë bagazhe të humbura, të dëmtuara ose që mbërrijnë me vonesë. Kjo parandalon refuzimin arbitrar të kërkesave të vlefshme, duke inkurajuar në të njëjtën kohë deklarimet që mbrojnë më mirë pronën e pazëvendësueshme.

Struktura e bazuar në SDR siguron gjithashtu që shumat e dëmshpërblimit të rregullohen automatikisht me kalimin e kohës — bazuar në vlerësimin e mjetit reserve duke i mbajtur rregulloret optimalisht relevante.

Nëse besoni se një kompani ajrore ka shkelur të drejtat tuaja sipas rregulloreve të GACA-s, ekziston një proces për të regjistruar ankesën tuaj:

1. Së pari: Kontaktoni kompaninë ajrore: Paraqitni një ankesë zyrtare drejtpërdrejt te kompania ajrore për të marrë një numër reference të ankesës. Kjo është vendimtare për çdo veprim të mëtejshëm.
2. Dërgimi te GACA: Nëse nuk jeni i kënaqur me zgjidhjen e ofruar nga kompania ajrore, mund të paraqitni një ankesë në Departamentin e Mbrojtjes së Konsumatorit të GACA-s brenda 60 ditëve nga data e incidentit.
3. Pranimi i ankesës nga kompania ajrore: Nëse kompania ajrore dështon t'i përgjigjet ankesës suaj të përcjellë nga GACA brenda 15 ditëve, kjo konsiderohet si pranim i vlefshmërisë së ankesës

GACA përcakton procedura të qarta për të përfituar dëmshpërblimin ose zhdëmtimin që ju takon:

• Mënyra e pagesës: Kompanitë ajrore duhet të kryejnë pagesat brenda 10 ditëve pune nga momenti i njohjes së të drejtës suaj për dëmshpërblim ose zhdëmtim. Pagesat mund të bëhen në formë para në dorë, transferta bankare, çek bankar ose kuponë , sipas preferencës suaj.
  • Kushtet e kuponëve : Ju mund t'i shkëmbeni kuponët me para në dorë në çdo zyrë të kompanisë ajrore
  • Kuponët mund të ripërdoren pa asnjë tarifë shtesë.
• Transparenca: Kompanitë ajrore duhet të publikojnë politikat e tyre të dëmshpërblimit dhe të zhdëmtimit për anulimet dhe problemet me bagazhet në faqet e tyre zyrtare të internetit dhe në mënyrë të dukshme në zyrat e shitjes, subjekt i miratimit nga GACA.
• Dëmet shtesë: Për çdo dëm që tejkalon shumat e dëmshpërblimit të përcaktuara në rregullore, pasagjerët mund të ngrenë një padi në një gjykatë kompetente për të përcaktuar shumën e duhur të dëmshpërblimit.

Rregulloret e GACA-s mbulojnë edhe disa aspekte të tjera thelbësore të të drejtave të udhëtarëve ajrorë:

• Forca Madhore: Kompanitë ajrore përjashtohen nga detyrimi për të dhënë dëmshpërblim në situata që konsiderohen forcë madhore (ngjarje të paparashikueshme jashtë kontrollit të tyre).Megjithatë, ato janë ende të detyruara të ofrojnë
  • Janë të nevojshme përditësime të vazhdueshme dhe informacione rreth situatës për udhëtarët e prekur.
  • Shërbime të duhura përkujdesi dhe mbështetjeje gjatë kohës së ndërprerjes së udhëtimit.
• Dështimet teknike ose operacionale: Kompanitë ajrore nuk mund të pretendojnë forcë madhore nëse ndërprerjet shkaktohen nga dështime teknike, probleme operacionale, gabime në planifikim (orar) ose neglizhencë nga ana e tyre.
• Transporti i njëpasnjëshëm dhe ndalesat: Udhëtimi ajror që përfshin disa kompani ajrore në kuadër të aleancave ose marrëveshjeve "code-share", konsiderohet si një fluturim i vetëm dhe i pandarë.To ensure transparency:
  • Kompanitë ajrore duhet t'i informojnë qartë udhëtarët rreth marrëveshjeve të tilla.
  • Kompanitë ajrore duhet të shpjegojnë të gjitha ndalesat e itinerarit të fluturimit, pavarësisht nëse mjeti fluturues ndryshon apo jo.
  • Kompanitë ajrore duhet të bëjnë të ditur qartë transportuesin aktual operues për çdo sektor fluturimi dhe transportuesin kontraktues në pikën e shitjes.

Rregulloret e GACA-s vendosin detyrime të rrepta ndaj kompanive ajrore për të ruajtur transparencën dhe për të shmangur informacionet mashtruese në reklamimin e tyre:

• Të drejta të shpalosura qartë: Kompanitë ajrore duhet t'i paraqesin të drejtat e udhëtarëve qartë dhe në mënyrë të dukshme në faqen e tyre të internetit, në zyrat e shitjes, në sportelet e nisjes dhe në zonat e marrjes së bagazheve.
• Sinqeriteti në Reklamim: Kompanitë ajrore duhet të bëjnë të ditur paraprakisht të gjitha çmimet, tarifat dhe pagesat e mundshme shtesë, për të shmangur mashtrimin e udhëtarëve.
• Sistemet Kompjuterike të Rezervimit (CRS): Kompanitë ajrore duhet t'i bëjnë çmimet dhe opsionet e fluturimit lehtësisht të krahasueshme përmes përdorimit të sistemeve kompjuterike të rezervimit.
• Jo tarifa të fshehura: Çmimet e reklamuara konsiderohen totale – kompanitë ajrore nuk mund të shtojnë pagesa shtesë më vonë, përveçse nëse ato janë përmendur shprehimisht në materialet e tyre reklamuese.

Kompanitë ajrore që shkelin Rregulloret e GACA-s për Mbrojtjen e Klientit përballen me gjoba të konsiderueshme:

• Vlera e gjobës: Gjobat mund të arrijnë deri në 50,000 rialë sauditë për çdo shkelje të rregulloreve ose udhëzimeve të lëshuara nga GACA.
• Të drejtat e klientit janë parësore: Këto gjoba vendosen si shtesë mbi çdo dëmshpërblim që u takon drejtpërdrejt udhëtarëve për ndërprerjet dhe shqetësimet e shkaktuara nga shkeljet.

• Refuzimi i kafshëve shtëpiake: Nëse një kompani ajrore refuzon të transportojë një kafshë shtëpiake me biletë të konfirmuar, ajo mban përsipër shpenzimet e shkaktuara nga anulimi dhe duhet të bëjë një pagesë dëmshpërblimi deri në 300 SDR
• Autoriteti për Ndryshim: Bordi i Drejtorëve të GACA-s gëzon autoritetin për të amenduar dhe përditësuar këto rregullore sipas nevojës.
• Zbatimi: Rregulloret u bënë të zbatueshme 90 ditë pas publikimit të tyre në Gazetën Zyrtare, duke shfuqizuar çdo rregullore të mëparshme lidhur me mbrojtjen e klientit.

Si udhëtar ajror në Arabinë Saudite, njohja e të drejtave tuaja sipas rregulloreve të GACA-s është vendimtare. Kjo njohuri ju lejon që të:

• Të kuptoni detyrimet e kompanive ajrore: Njohja e asaj që kompanitë ajrore duhet të ofrojnë, siguron që ju të merrni shërbimet që ju takojnë me ligj
• Të kërkoni trajtim të drejtë: Ju mund të kërkoni me vetëbesim trajtim të drejtë nëse kompanitë ajrore dështojnë në përmbushjen e përgjegjësive të tyre.
• Të menaxhoni ndërprerjet në mënyrë efektive: Kuptimi i procedurave për refuzimin e hyrjes në avion, anulimet, vonesat dhe problemet me bagazhet do t'ju ndihmojë të minimizoni pengesat në planet tuaja të udhëtimit.

Duke qenë të informuar dhe këmbëngulës për të drejtat tuaja si udhëtar, ju mund të udhëtoni me sigurinë se GACA mbron interesat tuaja më të mira.